Bizkaiko Foru Aldundia - Diputación Foral de Bizkaia

Elkarrizketa: Berdintasunerako eta Herritarren Eskubideetarako zuzendari Iñigo Iturrate Ibarra

Íñigo Iturrate Ibarra, Bizkaiko Foru Aldundiko Kultura Saileko funtzionario, Bizkaiko Batzar Nagusietako lehendakari ordea izan zen 1995etik 2003ra bitartean, eta Eusko Alderdi Jeltzalearen bozeramaile izendatu zuten iragan legegintzaldian (2003-2007). Bizkaiko Batzar Nagusietako ahalduna 16 urtez izan ostean, maiatzeko hauteskundeak eginda, Bizkaiko Foru Aldundiko Berdintasunerako eta Herritarren Eskubideetarako Zuzendari Nagusiko buru izateko hautatu zuten.

Bizkaiko Batzar Nagusietan EAJren bozeramailea izan ostean, uztailean, legegintzaldi honetarako, Berdintasunerako eta Herritarren Eskubideetarako zuzendari izendatu zintuzten. Zer deritzozu aldaketari?

Erronka pertsonal eta politikoa dela deritzot, eta halaxe hartu dut nik. Zuzendaritza sortu izana eta nire profil politikoa duen pertsona bat izendatu izana EAJk herritarren eskubideak sustatzeko duen engaiamenduaren erakusgarri dira. “Eskubide guztiak pertsona guztientzat” goiburuarekin engaiamendu hori agerian utzi nahi da, eta agenda politikoko lehentasunezko tokian jarri. Alde pertsonalari dagokionez, egia da erabateko aldaketa dela parlamentuzko erakunde batetik kudeaketako arlo batera igarotzea, baina, azken buruan, giza eskubideen, berdintasunaren eta elkartasunaren aldeko lan berbera da, baina beste postu batetik, besterik ez.

Lankidetza, Emakumea eta Aukera Berdintasuna, eta Immigrazioa: horra hor zure Unitateak ardurapean dauzkan lau arloak, zer kohesio elementu dago edo daude haien artean?

Begiratu batean, beharbada, askotarikoak eta loturarik gabekoak direla eman dezake, baina, egiaz, kasu guztietan gai bera dugu ardatz: eskubideak, herritarren eskubideak. Berdintasunerako eskubidea, generoa, jatorria, sexu joera, eta abar gorabehera. Ahaldun nagusiak, inbestitura hitzaldian zuzendaritza honi “pertsona guztientzako eskubide guzti”en alde jarduteko ardura eman zionean, hori da azpian dagoena. Gizonezko edo emakumezko jaiotzea, Bilbon edo Medellinen jaiotzea, homosexual edo heterosexual izatea, eta abar eskubide desberdintasunaren kausa ez den gizarte bat lortzea, hitzez ez ezik, egitez eta praktikan ere bat.

Politikan, noiz hasi ziren botere publikoak emakumeen eta gizonen arteko desberdintasunaz arduratzen? Noiz ohartu ziren genero indarkeriak esparru pribatua gainditzen duela?

Gizarteak herritarren eskubideak aldarrikatzen hasten direnean, pertsonen duintasunaz eta eskubideen unibertsaltasunaz kontzientzia hartzen hasten direnean, gehienetan, zati batean baino ez dute hori egiten, jendearen erdia, hots, emakumeak, bazter utzita.

Euskal Herriko gizartean, nire aburuz, 1980ko hamarkadaren erdialdean antzeman genion botere publikook emakumeak zein desberdintasun egoeratan zeuden. Horregatik, 1988. urtean Emakunde sortzeko lan egin zen, Euskal Herriko bizitza politiko, ekonomiko, kultural eta sozialeko arlo guztietan, emakumeen eta gizonen arteko egiazko berdintasuna lortzeko jardun zezan.

Hura lehen pauso garrantzitsua izanda ere, beharbada geroagoko lege bat, Emakumeen eta Berdintasunerako 4/2005 Legea izan da mugarria, eskubide berdintasuna arlo juridikoan aitortzeari dagokionez, batetik, nahiz EAEko administrazioak —eta, oro har, gizartea— dauden desorekak zuzentzeko beharraz kontzientziatzeari dagokionez, bestetik. Hala ere, tranpan erortzea litzateke juridikoki aitortzeagatik soilik berdintasuna lortu dela pentsatuko bagenu, eta gure gizartean, praktikan (sarriegi eta nabariegi) oraindik gertatzen diren bazterkeriazko egoeren aurrean begiak itxiko bagenitu.

Genero indarkeriari eta esparru pribatu hutsa gainditzeari dagokienez, nahiz eta emakumeen mugimenduak 1970 hamarkadatik emakume askok nozitzen zituzten tratu txarrak salatzen ari ziren, aitortu behar da,1980ko hamarkadaren erdialdean, zigor kodeetan ezkontzazko harremana tratu txarren delituen aringarritzat jotzen zela artean, Hedabideetan emakumeen kontrako indarkeriaren kasuak gehiagotan agertuz eta berdintasun legeak prestatuz lortzen ari da baztertzen tratu txarrak esparru pribatukoak baino ez zirelako kontzeptu zaharkitua. Data bat jartzearren 1997an, senarrak Ana Orantes erail zuenean, telebistako saio batean senarrak berak ematen zizkion tratu txarrak salatu eta gero, ekin zioten hedabideetan genero indarkeriari buruzko informazioa emateari, eta gai publikoa izaten hasi zen.

Ia egunero, genero zioengatik emakumeen kontrako indarkeriazko delituak egiten direla irakurtzen edo entzuten dugu albisteetan. Hedabideak lagungarriak dira herritarrak sentiberatzeko eginkizuna betetzen ala, aitzitik, indarkeria horren kontrako haserrea baretu baino ez dute egiten? Informazioa tratatzean, non jarri behar dira mugak?

Nioenez, hedabideak eta emakumeen kontrako indarkeriazko delituen buruzko informazioa oso tresna baliagarriak izaten ari dira gai hori esparru pribatutik ateratzeko, eta lehentasunezko arazo bilakatzeko agenda politikoetan.

Gaur egungo gizartean, hedabide horiek ia ezinbesteko bitarteko dira gizartearengana iristeko. Bai erakundeek prentsan, irratian, telebistan eta abarretan egiten dituzten kanpainak, bai hedabide horiek genero indarkeriaren inguruan ematen dituzten berriak, lagungarriak dira gizartean kontzientzia sortzen, gizarte osoari dagokion arazo baten aurrean gaudela ohartarazten. Horri esker, jazarri beharreko delituaren aurrean gaudela ikus dezakegu, eta emakumeek beren burua babesteko dituzten aukerak —hau da, zein laguntza baliabidetara jo dezaketen—ezagutarazten dira; era berean, funtsean, gizartean kontrako kontzientzia sortzen da, eta horrek emakumeen kontrako indarkeriazko agerpenak prebenitzen laguntzen du.

Hala eta guztiz ere, egia da halako kasuak tratatzean sentsazionalismo eta morborantz lerratzen direla sarritan. Areago, genero zioengatik egiten den indarkeriazko delitua dela eta hedabideek eskaintzen duten arretagatik ere, ez dugu ahaztu behar hedabide horiek, oro har, ez dituztela berdin tratatzen gizonak eta emakumeak, eta azken horiek bigarren mailako rol tradizionaletan erakusten jarraitzen dutela. Kontuan hartzen badugu genero indarkeria desberdintasunetik datorrela, genero zioengatik egiten diren delituak ikusgai bihurtzeaz gain, hedabideek emakumeek gizonekin mendetasunezko eta otzantasunezko harremanak izatea iraunarazten duten emakumezkotasun ereduak irudikatzeari utzi behar diote, eta eginkizun hori betetzeke dute oraindik.

Zer esango zenioke tratu txarrak egotea eta emakumeen eta gizonen arteko desberdintasuna nagusi izatea lotzen ez dutenei? Eta parekotasunerako neurriak legez aplikatzea —politikan parte hartzeko eta erabakiak hartzeko guneetan, esaterako—zalantzan jartzen dutenei?

Oro har onartzen da ezen genero indarkeria gizonak bikotekidearen aurrean duen nagusitasun sentipen baten ondorio eta isla dela. Beraz, desberdintasuna eta boterea hautematen du gizonak, eta, hartara, “tirano edo diktadore”aren rola hartzen du familia den gizarte txiki horretan. Gizonak etxeko “jaun”aren rola eta emakumeak “emazte otzan”arena izan ditzaten iraunarazten duen gizarte bat ezin aproposagoa da genero indarkeriak jarraitzeko eta beren inguruko emakumeei erasotzen edo haiek erailtzen dituztenen zigorgabetasun sentipena mantentzeko.

Botere politikook, halako jokabideen kontrako legeak egin eta betearazi ez ezik, indarkeria hori gerta dadin eragotzi egin behar dugu, batik bat. Horretarako lan egiten dugu gizartea kontzientziatzen, berdintasunaren kultura sortzen, emakumearen berdintasunaren aldeko egiazko errespetua bultzatzen, rolak eta estereotipoak iraunarazten dituzten irudiak zabaltzeari kontra egiten...

Parekotasunerako neurriei dagokienez, begien bistakoa da, desberdintasunezko egoeren aurrean, botere publikoek joera horiek eteteko tresnak baliatu behar dituztela. Botere publikoon ardura da aldaketa eragitea, gizarte berri bat eraginkortasunez sortzen laguntzea, non emakumeek zein gizonek aurrerakuntza ekonomikoan parte har baitezakete, norberaren edo etxeko bizitzari uko egin gabe.

Arlo publikoan gizonezkoen alde egin eta egiten duen “ekintza positibo” historiko eta kultural bat dago. Parekotasun legeen helburua da “ekintza positibo” hori beste baten bidez konpentsatzea, berdintasuna egonez gero batere esku hartu gabe gertatuko litzatekeen egoera bat praktikan gerta dadin.

Zer plan, programa, jarduera zehatz, nabarmendu beharrekoak, gauzatu asmo ditu Berdintasunerako eta Herritarren Eskubideetarako Zuzendaritza Nagusiak, berdintasunak aurrera egin dezan eta emakumeek jasaten dituzten tratu txarren kontra?

Berdintasunerako eta Herritarren Eskubideetarako Zuzendaritza Nagusia sortu berria den arren, Genero Politiketarako Idazkaritza Teknikoaren lana eta ibilbidea jaso du oinordetzan, erakundeetan hori izan delarik unitate aurrendarietako bat emakumeen eta gizonen arteko berdintasunaren arloan. Idazkaritzaren lan nagusia sentiberatzea da, desberdintasunaz kontzientzia hartzaraztea, haren kontra jardun ahal izateko. Eta lan hori betetzen du kanpaina publikoen bidez nahiz toki administrazioen, erakundeei, elkarteei, eta abarri beren berdintasun plan eta proiektuak taxutzen eta ezartzen lagunduz. Plan eta jarduera zehatz horiek, sare handi baten gisan, bazterkeriarik gabeko kultura eta gizartea sustatzen laguntzen dute.

Hurrengo legegintzaldirako berritasunen artean, hauek nabarmentzen ditugu bereziki:

1. Berdintasunerako Foru Plana berraztertzea.
2. Sail arteko batzordea (Berdintasuna Taldea) berriz planteatzea. Batzorde horretan Aldundiko sailen ordezkariek parte hartzen dute, eta haren helburua genero ikuspegia zeharkakoa izan dadin lortzea da. Gure asmoa da sail horietan zuzendaritzako karguak dituztenek protagonismo eta engaiamendu handiagoa izan ditzaten.
3. Bizkaiko eremurako, Berdintasunerako Foru Araua onar dadin.

Bestalde, Zuzendaritzak Bizkaiko Genero Indarkeriaren Behatokian parte hartzen du, eta erakunde horri laguntzen dio bere zereginean.

Azken galdera bat: Genero indarkeriaren behatokiek betetzen dute haiek sortzean espero zena?

Ikuspegi hertsi batetik, espero zen hori ez da beteko generoaren aldetik dagoen desberdintasun eta indarkeria egoerari amaiera eman arte. Genero indarkeriaren behatokiak, beraz, tresna bat gehiago dira zeregin honetan, eta tresna horren dohain handi bat da hainbat administraziotako ordezkariak biltzen dituela, eta bakoitzak bere ikuspuntutik ekiten diola genero indarkeriaren arazoari. Horri esker, ikuspuntu horiek aintzat hartzen dituzten gomendioak eta jarduera irizpideak aurkez daitezke, eta, ondorioz, fenomeno horren kontra era eraginkorragoan eta osoagoan jardun daiteke.

Gainera, genero indarkeriaren behatokiek genero indarkeriaren gaineko datuak zuzenean ezagutzea ahalbidetzen dute; emakumeentzako informazio iturri garrantzitsua dira; erakundeen politikei jarraipena egiten diete, eta sentiberatzeko berebiziko eginkizuna betetzen dute.

Inprimitu

Itxi

Hasierako horrialdera itzuli