Bizkaiko Foru Aldundia - Diputación Foral de Bizkaia

San Mames edo Santimamiñe baselizaren inguruan egindako ikerlan arkeologikoetan historiako hainbat alditako okupazioak azaleratu dira; erromatarren garaitik hasita (Kristo osteko I. mendea) gaur egunera arte. Hain zuzen ere, baselizaren azpian eta aldirietan hainbat aldi historikotako elementuak aurkitu dira: eraikin hondarrak eta hilobiak. Potentzial honi inguruko bazterren balio ekologiko eta paisajistiko handia gehitu behar zaio. Multzoa artadi kantauriarraren babes bereziko aldean dago, Urdaibaiko Biosferaren Erreserbaren (1983) barruan. Badago funtsezko osagarri bat ere, Basondo eta Oma ibarretako balio etnografiko handia: baserriak, burdinolak, errotak, etab.

Lan-ildo horren barruan azken kanpainan burutzen ari den kanpaina dago, 2011-2012 urtekoak, Juan Carlos López Quintana arkeologoak zuzendu eta Kultura Ondarearen Zerbitzuaren aldetik Mikel Unzuetak koordinatu dituztenak.

Ikerketa horretan azaldu diren lehen emaitzak direla eta, proiektuaren zuzendariak, Juan Carlos López Quintanak ezagutzera eman duenez, 2011-2012 kanpainan aztertzen dabiltzan eremuak argibide garrantzitsuak eman ditu ezagutzera. Madeleine sasoiko azken tartean (orain dela 12.700 eta 12.000 urte lehenago) Santimamiñen bizi zirenen inguruko aurkikuntzak aztertzen dabiltza arkeologoak. Lehenengo ikerketen arabera, bertan bizi ziren era jarraian ia argirik sartzen ez den gune batean. López Quintanak azaldu duenez, “orain arte aurkitu diren aztarnak oso egoera onean daude eta datu garrantzitsuak eman dituzte ezagutzera, besteak beste, luzaroan bizi izandako eremua azaldu da sutondo baten inguruan kokatua, diametro bat duen sutondoa, non, bertoko biztanleek janaria prestatzen zuten”.

Prebisioen arabera, 10.000 aztarna inguruko bilduma artxibatuko da azken ikerketa fase honi dagokionez.

Santimamiñeko koban duela gutxi egindako jarduerak

Bizkaiko Foru Aldundiko Kultura Sailak sustatutako Santimamiñe 2007 proiektua amaitu egin da. Santimamiñeko kobaren multzo ezaguna modu integralean dokumentatu da, eta lan horri esker gizakiek bertan izandako esku-hartzea zehaztu da eta epe labur eta ertainean jarduteko proposamena prestatu da. Horri esker kudeaketa- eta zabalkunde-prozedura egokiena zehaztu ahal izan da; halaber, monumentua zaharberritzeko eta dauzkan narriadurak zuzentzeko beharrezkoak diren esku-hartzeak programatu ahal izan dira.

Koba jendaurrean erakusteko prozesu luzea 1916an hasi zen, eta horren ondorioz ageriko kalteak sortu ziren koban, orokorrean, eta arte paleolitikoan, bereziki. Egoera hori konpontzeko, eta historiaurreko horma-artean adituek eta labar-arteko esparruetan monumentu-ondarea kudeatzen duten pertsonek dituzten ezagupen osoago eta sentsibilitate berrienak kontuan izanik, ezinbestekoa da Santimamiñeko kobaren kudeaketaz gogoeta egitea eta premia berriei egokitzea. Helburua, betiere, koban gordetzen den ondarea jagotea da.

Santimamiñeko kobak eta, zehazki, labar-pinturen ganberak edo santutegiak duten garrantzia ikusirik, Bizkaiko Foru Aldundiak Santimamiñe 2007 izeneko proiektua abian jarri zuen. Proiektu hori osatzen duen azterlan-multzoarekin diagnostiko-agiria egin da, Santimamiñeko kobaren ondare-potentziala osorik kudeatu ahal izateko, horrela bere dokumentazio eta kontserbazio osoa bermatuko direlakoan. Hala, Santimamiñe 2007 proiektua hiru lan-ardatzi jarraituz planteatu zen:

Kobaren ikerketa zientifikoa: Arkeologia, Artea, Geologia…

1. Barrunbearen eta bere ondarearen kontserbazioa. (Ingurumen azterlana)
2. Kobaren ondarearen hedapena. Labar-multzoaren erakusketarako modalitate berria, 3D erreplika birtual baten bitartez.

Azken batean, kudeaketa-eredu arduratsua lortu nahi da, ondasunaren ikerketa, kontserbazioa eta hedapena bateratuko dituena; helburu nagusia, diagnostiko eta kudeaketako agiria egitea da, monumentu historikoa artatu eta balioztatu ahal izateko. Horretarako, diziplina anitzeko ikuspegi bati jarraituz, zenbait jarduketa-fronte ireki dira. Guztiak bukatuta daude eta emaitzak gutxi barri jarriko dira jendaurrean.

Santimamiñeko koban esku hartzeko egutegia.

• 0. fasea (2004-2005): Kobaren ingurumena ezagutzeko eta potentzial geologiko, artistiko eta arkeologikoa lantzeko azterlanak. Santimamiñeko multzoaren ikerketa orokorraren printzipioa betetzen du.
• 1. fasea (2006): Presioak desagerrarazi eta murrizteko jarduketen multzoa; koba kudeaketa iraunkorra eta arduratsua egiteko moduan utzi behar da. Helburu nagusia Santimamiñe mantentzea da.
• 2. fasea (2007): Santimamiñeko kobaren zabalkunde-proiektua ezartzea helburu duten jarduketen multzoa. Instalazioak atontzea eta Santimamiñeko baselizan kobaren erreplika birtuala sortzea.
• 3. fasea (2008-2013): 2008ko martxoaren 8an Santimamiñeko Kobaren etapa berria inauguratu zen, eta hurrengo hilabetean (apirilaren 2an eta 3an) Santimamiñe. Ondarea ulertzeko modu bat / Un modo de entender el Patrimonio, izeneko jardunaldiak egin ziren. Jardunaldi horietan ikerketen emaitzak erakutsi ziren. Azterlan horiek gerora argitaratu ziren:
  • César González Sainz eta Rosa Ruiz Idarraga. “Una nueva visita a Santimamiñe. Precisiones en el conocimiento del conjunto parietal paleolítico”. Kobie Aldizkariaren 11. eranskina. Bizkaiko Foru Aldundia, Bilbo, 2010, 160 orrialde.
  • Juan Carlos López Quintana (zuz.). “La Cueva de Santimamiñe: revisión y actualización (2004-2006), Excavaciones Arqueológicas en Bizkaia 1”, Kobie Aldizkaria, Bizkaiko Foru Aldundia, Bilbo, 2011, 446 orrialde.

Urte hauetan (2008-2013), lehenago hasitako ikerketa-programak egiten jarraitu da.

1. Barrunbearen bilakaera jarraitu eta zehatz kontrolatzeko programa. Hori garatzen zen bitartean Santimamiñeko koba mantentzeko eta jagoteko plana ezarri da. Santimamiñeko Behatokiaren talde aholkulariak burutzen du jarraipen prozesua. Talde hori urtean behin biltzen da, barrunbeak 2008-2013 aldian izan duen ingurumen bilakaera ebaluatzeko. Figura horren bitartez, Bizkaiko Foru Aldundiak Santimamiñeko Kobaren gaineko etorkizuneko jarduerak ezarriko ditu, baita behar bezala zaindu eta zabaltzeko behar diren mantentze-laneko obrak edo azterlanak ere.
2. Ikerketa arkeologikoko programa. Egindako balorazio kanpainetan (2004-2006) emaitzak bikainak izan direla kontuan izanik, kobaren arkeologia-indusketa sistematikoari berriro ekin zaio. Gaur egun Madeleine aldiko mailan (orain dela 12.700-12.200 urte) egiten ari dira indusketak. Seguruenik, kobako margolan paleolitikoen egileek okupatu zituzten mailak dira.